Her yıl iki milyon civarında insanın gerçekleştirdiği Hac ziyaretlerine bu yıl yalnızca bin kişi katılabilecek.
BBC’ye konuşan ve Kabe’ye yürüyerek 10 dakika uzaklıkta taksi şirketi bulunan Malik isimli bir işletmeci, şirketinin battığını söylüyor:
“Şu anda durum işçiler için çok kötü. 3-4 aydır evde oturuyorlar, hiçbir iş bulamıyorlar. Bazılarının yiyecek gıdası yok. Dükkanlar açık ama müşteri gitmiyor.
“Hükümet bize yardım etmedi. Ben birikimlerimle idare ediyorum. 2-3 ay daha idare edebilirim ama sonra ne olacak bilmiyorum.
“İşçilerim ise daha kötü durumda. 50’den fazla çalışanım vardı. Şimdi hepsi işsiz kaldı.”
Düşen petrol fiyatları ve Yemen’deki savaştan ekonomik açıdan etkilenen Suudi Arabistan’ın, bu yıl koronavirüsün de etkisiyle milyarlarca dolar bütçe açığı vermesi bekleniyor.
Ülkenin en büyük bankalarından, Cidde merkezli Al Rajhi Capital Araştırma Birimi Başkanı Mazın Alsıdayidi devletin koronavirüs nedeniyle özel sektöre bazı destekler sunduğunu söylüyor:
“Hükümet özel sektöre krediler sundu.
“Bankacılık sektörüne ise Merkez Bankası destek olmaya çalışıyor. Önümüzdeki aylarda tekrar destek gerekmesi hâlinde Merkez Bankası’nın tekrar yardım yapacağını düşünüyorum.
“En kötü günlerin geride kaldığını düşünüyoruz.”
Moody’s analistleri ise hükümetin bazı vergileri üç aylığına toplamayacağını açıkladığını, fakat bunun yeterli olmadığını söylüyor:
“Reel dışı sektörün küçülmesini bu adımlar engelleyemeyecek, yüzde 4 küçülmesini bekliyoruz.
“Yabancıların önemli bir kısmı ekonominin son birkaç yıllık gidişatı nedeniyle ülkeyi terk etmişti. Bunda hükümetin Suudileşme denen, bazı sektörlerde Suudi Arabistan vatandaşlarının. İstihdamını önceleyen politikalarının da etkisi vardı.”
Kenya’daki hayvan üreticileri de etkilendi
Suudi Arabistan’da milyonlarca hacıyı doyurmak da önemli bir ekonomik aktiviteydi.
Büyük kısmı çöl olan ülke, hacılar için önemli gıda ithalatı yapıyordu.
Fakat bu yıl durum farklı.
Bu da Suudi Arabistan’ın ürün aldığı ülkeleri etkiliyor.
Onlardan biri de Kenya.
Afrika ülkesi, her yıl Suudi Arabistan’a çok sayıda inek satıyordu.
Bu yıl ise binlerce inek ellerinde kaldı.
Kenya Çiftçiler Birliği’nden Patrick Kimani, hayvan yetiştiricilerinin yaşadıklarını şöyle anlatıyor:
“Kenya’da hayvancılık büyük bir sektör. Kırsal bölümdeki aileler için ana geçim kaynağı, özellikle de Hac döneminde.
“Genelde 5 bin inek ihraç ederiz Hac için. Bu büyük bir sayı.
“İhracat için inek yetiştirenler şimdi etleri koruyabilmek için soğuk depo arıyor. Bazıları da başka pazarlar peşinde.”
Hac ziyaretinin iptalinden derin bir şekilde etkilenenler arasında tur operatörleri de var.
Pakistan’daki tur operatörleri batma noktasında
Suudi Arabistan’a en fazla hacı gönderen ülkeler arasında yer alan Pakistan’dan tur operatörü Şehzad Dac, şu an işlerinin sıfır noktasında olduğunu aktarıyor:
“Sadece Hac değil, diğer dini turizm faaliyetleri de durdu. Satacak hiçbir şeyimiz yok.
“Dürüst olmak gerekirse buna hazırlıklı değildik. Çalışan sayımızı minimuma indirdik ve her şeyi durdurduk.
“Bugüne kadar birikimlerimizle idare ettik ama yakında elimizdeki bazı malları satışa çıkarmamız gerekecek: Bazı mülkler, arabalar vs.
“Sektördeki diğer tanıdıklarım da öyle. Bazıları Uber şoförlüğü, manavlık gibi işlere başlamak zorunda kaldı.”
