İktidar, Covid-19 salgını dolayısıyla daha da büyüyen açığa karşın TBMM’den ek bütçe çıkartma yoluna da gitmeyince bütçedeki ödenek aktarımları dev büyüklüklere ulaştı.
Başta Milli Eğitim Bakanlığı olmak üzere bir çok kurumun ödenekleri kesilerek ağırlıklı olarak Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’na aktarıldı.
2020 Mali Yılı’nın ilk altı ayı geride kalırken tarihi açık rekorları kırılan bütçede, ödenek aktarmalarla başlangıçtan çok farklı bir görünüm ortaya çıktı.
MEB’DEN STRATEJİ BAŞKANLIĞI’NA
İktidarın ödeneklerle oynayarak mali politikalarını sürdürme anlayışı ek bütçe yapılmasını gerektiren Covid-19 harcamalarının da etkisiyle iyice kontrolden çıktı.
Haziran ayına ilişkin son bütçe gerçekleşme rakamları bu altüst oluşu gözler önüne serdi. Görevi ağırlıklı olarak iktidarın makro politikalarını belirlemek, bu çerçevede bütçe, yatırım programları gibi temel metinleri hazırlamak olan Cumhurbaşkanlığı’na bağlı Strateji ve Bütçe Başkanlığı’nın ödeneği 9 milyar TL’den 76,8 milyar TL’ye çıkartıldı, Cumhurbaşkanlığı’nın ödeneklerinde de yaklaşık 300 milyon liralık bir artış yapıldı.
En büyük ödenek kesintisi Milli Eğitim Bakanlığı bütçesinden yapıldı. Bakanlığın ödenek toplamı 125,3 milyar TL’den 83,5 milyar TL’ye düşürüldü.
Sağlık Bakanlığı’nın ödenekleri 58,8 milyar TL’den 50,8 milyar TL’ye, Diyanet İşleri Başkanlığı’nın ödeneği 11,5 milyar TL’den 6,4 milyar TL’ye, Emniyet Genel Müdürlüğü’nün ödeneği 38,9 milyar TL’den 27,2 milyar TL’ye geriledi.
ULAŞTIRMA BAKANLIĞI’NDA BÜYÜK ARTIŞ
Başlangıç ödeneği en fazla artan kurumlardan biri de Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı oldu. Yıla 29 milyar TL’lik ödenekle başlayan bakanlık altı ayın sonunda bunun 28 milyar TL’sini harcadı. Kamu Özel İşbirliği projelerinin ihalelerinin verildiği şirketlere büyük ödemeler yapan bakanlığın ödeneği 41,8 milyar TL’ye çıktı.
Milli Savunma Bakanlığı’nın ödeneği 53,8 milyar TL’den 57,4 milyar TL’ye, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın ödeneği 125,8 milyar TL’den 130,3 milyar TL’ye yükseltildi.
***
UYGULAMA İÇİN YASAYI DEĞİŞTİRDİ
İstisnai bir durum olması gerekirken AKP iktidarı, kendi tercihleri doğrultusunda harcama yapabilmek amacıyla her dönem ödenek aktarmaya sıklıkla başvurdu.
CHP 2015, 2016 ve 2017 yıllarında iktidarın bu alışkanlığını engellemek için Merkezi Yönetim Bütçe Kanunlarının bazı hükümlerinin yürürlüğünün durdurulması ve iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi’ne dava açtı. Mahkeme, “çerçevesi çizilmemiş, esasları belirlenmemiş bir alanda hiçbir sınırlandırmaya bağlı olmaksızın yürütmeye geniş yetkiler tanınmasının yasamanın bütçe hakkının yürütme organına devri anlamına geldiği gerekçesiyle ödenek aktarmaya ilişkin maddelerin Anayasa’ya aykırılığı” gerekçesiyle iptal kararları verdi. Ancak ödenek aktarmaları ve harcamalar yapıldıktan sonra gelen bu kararların uygulamaya ilişkin bir anlamı olmadı. AKP, yine de 5018 sayılı Kanun’da değişiklik yaptı. Böylelikle ödenek aktarımı konusunda önünde hiçbir engel kalmadı.
SAYIŞTAY UYARDI
Her yıl ödenek aktarımı kanunla getirilen sınırın üzerine çıktı. Sayıştay denetim raporlarında bunu eleştiren uyarılara yer verildi. Sayıştay’ın son raporunda, eklenen ve düşülen ödenek tutarının yıl sonu ödenek toplamlarına oranının yüzde 1’den yüzde 92’ye kadar değiştiği, ortalama değişim oranının ise yüzde 28,45 olarak gerçekleştiği belirtildi.
KAYNAK: BİRGÜN / Nurcan Gökdemir
