Merkez Bankası’nın (TCMB) haziran ayı ödemeler dengesi istatistiklerine göre Türkiye’ye 2021 yılının ilk 6 ayında 9,6 milyar Amerikan Doları (81,6 milyar TL) tutarında kaynağı meçhul para geldi. Parayı kimin ya da kimlerin getirdiği bilinmiyor.
Ödemeler dengesi verilerinin net hata/noksan kaleminde gösterilen kaynağı belirsiz para tutarındaki artış karapara iddialarını kuvvetlendiriyor.
Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Hatay Milletvekili Mehmet Güzelmansur, “Kaynağı belirsiz paranın sürekli artıyor olması şüpheleri de artırıyor. Yaklaşık 10 milyar dolarlık ölçüm hatası ya da eksik veya fazla veri derlemesi mi olur?” sorusunu yöneltti.
“ÖZEL JETLERLE TAŞINAN KARAPARALAR MI?”
Güzelmansur’a göre net hata/noksan kaleminin bu denli yüksek olması hata veya noksanlardan daha ziyade kayıt dışı bir takım döviz girişlerinden kaynaklanıyor.
Güzelmansur açıklamasında şu ifadelere yer verdi: “9,6 milyar dolar kimlerin hangi yöntemlerle getirdiği paralardır? Konteynerlarla ülkeye eşya gibi sokulan paralar mı, özel jetlerle taşınan karaparalar mı, uyuşturucu paraları mı? Bu konu tüm yönleriyle incelenerek açıklığa kavuşturulmalıdır.”
NET HATA VE NOKSAN NEDİR?
Net hata ve noksan kalemi, ölçüm hataları ve tablodaki verilerin eksik veya fazla derlenmesinden kaynaklanır. Net hata ve noksan kaleminin oluşmasının sebepleri şöyle özetlenebilir:
1) Zaman uyumsuzlukları: İhraç edilmiş malın gidiş tarihiyle ihraç edilen mal karşılığında alınacak paranın gelişinin farklı dönemlerde olması gibi.
2) Beyan yanlışlıkları veya hataları: Gümrük beyanlarındaki eksikler ya da yanlışlar gibi.
3) Kayıt dışılıklar: Gelirlerin kayda girmemesi ya da finansmanın kayıt dışı olarak gerçekleştirilmesi gibi.
4) Anketlerdeki ölçüm hataları: Turizm gelirlerinin belirlenmesinde uygulanan anketlerin gerçeği tam olarak yansıtamaması gibi.
Ödemeler dengesi düzenlenirken veriler bankalar, özel kesim kuruluşları, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Merkez Bankası (TCMB) veri tabanlarından derlenir. Ayrıca kişilere veya kurumlara anketler uygulanır.
Veri kaynaklarının hepsinden doğan hatalar ve eksik ölçmeler söz konusu olabilirse de asıl hata ve eksikliğin özel kesim kuruluşlarından ve kişilere uygulanan anketlerden kaynaklandığı bilinmektedir.
Bunun en önemli sebepleri arasında özel kesim kuruluşlarının kayıt dışılığa daha yatkın olması ve kişi ve kuruluşlara uygulanan anketlerin gösterdiği ortalamaların çoğu kez bütünü doğru olarak temsil etmemesi gösterilmektedir.
Net hata ve noksan kalemi için standart bir miktar ya da orandan söz edilemez. Buna mukabil tutarın yüksekliği ve sürekli aynı yönde gelişiyor olması kayıtların, ölçümlerin, hesapların ve anketlerin doğru olmadığı yönünde şüpheleri artırır.
