İnsan Hakları Derneği, Doğu ve Güneydoğu Bölgesi 2020 yılı hak ihlali raporunu açıkladı
İHD Genel Başkan Yardımcısı Rahşan Bataray Saman ve İHD Diyarbakır Yöneticisi Abdülselam İnceören’in okuduğu rapor dokuz ayrı başlıkta yaşanan insan hakları ihlallerini kapsıyor.
Açıklamada salgın ve pandemiden kaynaklı belli alanlarda yaşanan ihlallerin büyük artış gösterdiği ifade edildi.
“Özellikle iktidarın son 1 yıldır yoğunluğunu arttırarak uyguladığı ‘otoriter ve merkeziyetçi politikalardan kaynaklı’ ağır insan hakları ihlallerinde sistematik bir şekilde artış yaşandığı ifade edildi. Bölgemizde özellikle Kürt meselesine yönelik iktidarın otoriter ve güvenlikçi yöntemler ile yaklaşımı ihlallerin artış göstermesinde belirleyici olmuştur.”
İHD raporunda öne çıkan hak ihlalleri şu şekilde sıralandı:
Yaşam Hakkına Yönelik İhlaller:
Keyfi öldürme, silah kullanma yetkisinin ihlali veya Dur ihtarına uymadığı gerekçesiyle; güvenlik güçleri tarafından vurulan 5 kişi yaşamını yitirdi, 10 kişi yaralandı.
2020 yılında Cezaevlerinde 7 mahkum yaşamını yitirdi.
6 asker ve polis, intihar ettikleri iddia edilerek şüpheli bir şekilde yaşamını yitirdi.
2020 yılında bir siyasi parti yöneticisi saldırı sonucu yaşamını yitirirken, bir siyasi parti yöneticisi yaralandı.
3 gazeteci ve 3 sağlık görevlisi gerçekleşen saldırılarda yaralandı.
Güvenlik Operasyonları ve silahlı çatışmalar:
2020 yılında yaşanan çatışmalarda 43 kolluk görevlisi yaşamını yitirdi, 30’u da yaralandı. 218 silahlı örgüt militanı ve bir sivil çatışmalarda yaşamını yitirdi.
Silahlı örgüt tarafından yapılan saldırılardaysa 15 kişi yaşamını yitirdi, 23 kişi yaralandı. 8 kişi, silahlı örgüt militanları tarafından öldürüldü.
Sınır hatlarında da 4 kişi vurularak yaşamını yitirdi; donarak ölen 13 kişinin cesedi bulundu.
Mayın patlamalarında 1 çocuk yaşamını yitirirken, 2 çocuk, 2 yetişkin yaralandı.
2020 yılında Doğu ve Güneydoğu’da 8 çocuk, 37 kadın ve 10 erkek, toplam 55 kişi, kuşkulu bir biçimde ölü olarak bulundu.
Yaşamını yitiren 1 örgüt militanına ait cenaze, PTT aracılığıyla kargoyla ailesine gönderildi.
Yaşamını yitiren örgüt militanlarının defin edildiği mezar/mezarlıklar, en az 8 kez tahrip edildi.
40 kişiye ait olduğu tahmin edilen kemiklerin olduğu bir toplu mezar bulundu.
Kadın ve çocuklara yönelik hak ihlallerinde artış:
Rapora göre kadınların yaşam haklarına yönelik ihlallerde 38 kadının intihar ettiği, 4 kadın intihar teşebbüsünde bulunduğu bilgisine yer verildi.
Buna göre bir yıl içinde 34 kadın aile içi şiddet sonucu yaşamını yitirdi, 33 kadının maruz kaldığı şiddet sonucu yaralandı, ayrıca 3 kadının cinsel saldırıya maruz kaldı.
Ayrıca 17 kadın toplumsal yaşamda saldırı sonucu yaşamını yitirdi, 12 kadın ise maruz kaldığı şiddet sonucu yaralandı. 17 kadın cinsel saldırıya maruz kalırken, 1 kadın ise fuhuş yapmaya zorlandı.
Çocukların yaşam haklarına yönelik ihlallerde de artış var.
Rapora göre Dopur ve Güneydoğu Bölgesi’nde son bir yılda 4 çocuk intihar etti, 1 çocukta intihar teşebbüsünde bulundu. 1 çocuk aile içi şiddet sonucu yaşamını yitirdi. 7 çocuk ise maruz kaldığı şiddet sonucu yaralandı. 2 çocuk cinsel istismara maruz kaldı. 3 çocuk toplumsal yaşamda maruz kaldığı şiddet sonucu yaşamını yitirdi, 5 çocuk ise yaralandı. 217 çocuk cinsel istismara maruz kaldı. 2 çocuk okulda şiddet gördü.
‘İşkence ve kötü muamele de arttı’
İşkence Yasağına Yönelik İhlallerdeyse en az 12 kişinin gözaltında işkenceye ve kötü muameleye maruz kaldığı tespit edildi.
97 kişi gözaltı yerleri dışında (sokak-ev baskını) işkence ve kötü muameleye maruz kaldı.
54 mahkum, cezaevinde işkence ve kötü muameleye maruz kaldı.
13 kişi güvenlik güçlerinin ajanlık dayatmalarına maruz kalırken, 18 kişi de tehdit edildi.
Kişi Özgürlüğü ve Güvenliğine Yönelik İhlaller ise şu şekilde sıralandı:
16’sı çocuk 1550 kişi gözaltına alındı,
2’si çocuk 310 kişi tutuklandı,
22 kişi hakkında ev hapsi verildi,
1345 ev / işyeri baskını yapıldı.
Raporun düşünce, ifade ve örgütlenme özgürlüğüne yönelik İhlaller bölümdeyse düşüncelerinden dolayı 29 soruşturma dosyasında 183 kişi hakkında soruşturma başlatıldığı, 17 dava dosyasında 119 kişi hakkında dava açıldığı, aralarında siyasetçi, gazeteciler ve kamu emekçilerinin de bulunduğu 53 dosyada 230 kişi hakkında değişik hapis ve para cezalarının verildiği belirtildi.
Rapora göre son bir yılda 9 siyasi parti binası, 2 dernek, 3 belediye binası saldırı veya baskına uğradı. 1 Siyasi oluşum (Demokratik Toplum Kongresi) kapısı savcılık talimatıyla mühürlendi, 1 siyasi partinin (Kürt Demokrat Partisi) faaliyetleri fiili olarak durduruldu.
Güvenlik güçleri tarafından 19 toplumsal gösteri veya açık hava toplantısına müdahale edildi. Toplantı veya gösteriler, kimi kentlerde süresiz, kimi kentlerde ise 15 günde bir ya da her ay yenilerek yasaklandı. 2020 yılında 72 kez yasaklama kararı açıklandı.
İHD raporunda hapishanelerdeki hak ihlalleri bölümündeyse 496 mahkumun, gerekçe gösterilmeden sürgün/sevk edildiği; 69 mahkumun sağlık hakkı ihlaline, en az 15 mahpusun tecrit ve izolâsyona maruz kaldığı, en az 4 mahpus hakkında soruşturma başlatıldığı belirtildi. Rapora göre Türkiye’deki Cezaevlerinde 604’ü ağır, 1605 hasta mahkum ve tutuklu bulunuyor.
Ekonomik ve Sosyal Haklara Yönelik İhlallerde de güvencesiz çalışma koşulları sonucu meydana gelen iş kazalarında 18 işçinin yaşamını yitirdiği, 418 kişinin işten çıkarıldığı, 42 kişinin de ihraç edildiği, 3 kamu çalışanının sürgün edildiği belirtildi.
Ayrıca rapor HDP Belediyelerine atanan kayyumlara da değindi.
Buna göre 2020 yılında 4’ü il, 8’ilçe ve 4’ü belde olmak üzere 16 HDP Belediyesine kayyum atandı, 3 Belediye Meclis üyesine kayyım atanırken, 21 Belediye Meclis Üyesi ve 10 İl Genel Meclis Üyesi görevinden alındı.
KAYNAK: BBC TÜRKÇE – HATİCE KAMER
