ABD başkanları şu ana kadar farklı ifadeler kullandı. Joe Biden’ın ise ‘soykırım’ ifadesini kullanması bekleniyor.
Clinton’la başladı
24 Nisan’da açıklama yapma geleneği Bill Clinton’la başladı.
Clinton seçilmeden ‘Ermeni soykırımı’nı tanıyacağı sözünü verse de sekiz yıllık başkanlık döneminde bu vaadini yerine getirmedi.
Clinton’ın ardından göreve gelen George W. Bush da her yıl 24 Nisan’da açıklama yaptı ancak doğrudan ‘soykırım’ ifadesini kullanmaktan kaçındı.
Obama ile birlikte değişim
Bush’un selefi Barack Obama’nın başkanlığı döneminde ise yeni bir ifade çıktı. Başkan seçilmeden önce ‘Ermeni soykırımı’nı tanıma sözü veren Obama, 2009’da başkanlık görevini üstlendikten sonra ise ‘Büyük Felaket’ anlamına gelen ‘Meds Yeghern’ tanımını kullandı.
‘Yahudi Soykırımı’nı ifade eden ‘Holokost’ gibi, Ermeniler de 1915’te işlenen katliamlar için ‘Meds Yeghern’ tanımını kullanıyor. Ermenistan da resmi açıklamalarında bu tanımı tercih ediyor.
Trump Obama’nın ifadesini tercih etti
Bir önceki başkan Donald Trump da Obama’nın yolundan giderek ‘Meds Yeghern’ ifadesini kullandı. Trump’ın geçen yılki açıklaması şöyleydi: “Bugün, uluslararası toplumla birlikte, 20’nci yüzyılın en korkunç kitlesel katliamlarından ‘Meds Yeghern’de hayatını kaybedenleri anıyoruz. 1915’ten başlayarak, Osmanlı İmparatorluğu’nun son yıllarına kadar, 1,5 milyon Ermeni tehcir edildi, katledildi ya da ölüme yürütüldü.”
İlk Reagan kullandı
‘Ermeni soykırımı’ ifadesini kullanan ilk ABD başkanı ise 1982-1990 yıllarında görev yapan Ronald Reagan.
Reagan, 22 Nisan 1981’de ‘Holokost Anma Günü’ nedeniyle yaptığı açıklamada, “Öncesindeki Ermeni soykırımı ve sonrasındaki Kamboçyalı soykırımı gibi Holokost’tan alınan dersler asla unutulmamalı” dedi.
Reagan’dan sonra göreve gelen baba George Bush ise 1990 yılında ‘soykırım’ yerine ‘korkunç katliamlar‘ demeyi seçti.
Gelenek 1920’lerde başlayıp devam etti
Gelenek 1920’li yıllarda ortaya çıktı.
O tarihte ‘soykırım’ (jenosit/genocide) sözcüğü henüz kullanılmıyordu.
Dönemin ABD başkanı Woodrow Wilson, şunları söyledi: “ABD halkı Ermenistan’da mevcut olan güvensizlik, açlık ve sefaletin yarattığı acı verici şartlardan derin şekilde etkileniyor.”
70’lerde yine gündemdeydi
16 Mayıs 1978’de dönemin başkanı Jimmy Carte Beyaz Saray’da Amerikan Ermenileri için bir resepsiyon verdi. Türkiye-ABD ilişkilerinin dalgalı bir seyir izlediği 70’li yıllarda Carter tarafından yapılan konuşmadaki ifade şöyleydi: “1916 yılına kadarki süreçte bütün Ermeni halkını ortadan kaldırmak için organize bir çaba yürütüldü.”
ABD Kongresi tanıyor
2019 yılının aralık ayında ‘Ermeni soykırımı’nıntanındığı karar tasarısı hem temsilciler meclisi hem senato tarafında kabul edildi.
Trump yönetimi ise ABD Kongresi’nde alınan kararlara katılmadığını, ‘kitlesel mezalim’ değerlendirmesinin halen geçerli olduğunu açıkladı.
Türkiye ne istiyor?
Türkiye, Osmanlı İmparatorluğu’nun yıkılış döneminde Ermenilere uygulanan zorunlu tehcir sırasındaki ölümlerin soykırım olarak tanımlanamayacağını dile getiriyor. Türkiye’nin önerisi yaşananların aydınlatılması için ortak bir tarih komisyonu kurulması.
