Japonya’nın otomotiv devi Honda, Amerikalı beyaz eşya imalatçısı Whirlpool ve Fransıs enerji şirketi Total… Hepsinin ortak noktası son 11 yılda Türkiye’ye veda etmiş olmaları. Yabancı sermayeli şirketlerin Türkiye’den göçü devam ederken İstanbul Sanayi Odası (İSO) tarafından hazırlanan 500 Büyük Şirket listesinde yabancıların ağırlığındaki azalma dikkati çekiyor.
İSO 500’de 2009’da 153 olan yabancı sermayeli şirket sayısı 2020 yılı sonunda 110’a geriledi. 2020’de İSO 500’deki 110 yabancı sermayeli kuruluşun toplam üretimden satışlardaki payı bir yılda yüzde 32,1’den yüzde 31,3’e geriledi. Üretici fiyatlarıyla hesaplanan brüt katma değerdeki payı ise yüzde 40,6’dan yüzde 40,0’a geriledi.
İHRACAT VE KÂRDAN ALDIKLARI PAY DA AZALDI
Dönem kâr ve zarar toplamlarına bakıldığında da yüzde 23,9 olan payları yüzde 22,7’ye gerilerken; faiz amortisman ve vergi öncesi kâr ve zarar toplamı içindeki yabancı sermayeli şirketlerin payı da yüzde 26,9’dan yüzde 25,8’e geriledi. Yabancıların ücretle çalışanlar sayısındaki payının da yüzde 28,4’ten yüzde 26,6’ya gerilemesi dikkati çekiyor.
Yabancı sermaye paylı şirketler ihracatta aldıkları payda azalıyor. Yabancıların İSO 500’ün toplam ihracatındaki payı bir önceki dönemle kıyaslandığında yüzde 46,1’den yüzde 43’e düştü. Söz konusu şirketlerin genel Türkiye ihracatına katkısı 2020 yılında yüzde 18,6 düşerek 33,9 milyar dolardan 27,6 milyar dolara indi. İlgili şirketlerin genel ihracattaki payları ise 2019’da yüzde 18,7 iken, 2020’de yüzde 16,2’ye geriledi.
KATMA DEĞERİ YÜKSEK ŞİRKETLER
İSO 500’deki ilk 50 şirkete yakından bakıldığında, 2018 ve 2019’de ilk 50’de 14 yabancı sermayeli kuruluş yer alırken bu sayı 2020’de 13’e geriledi. Dünya’nın haberine göre 13 yabancı sermayeli kuruluş üretimden satışlarda yüzde 18,2’lik pay alarak, listedeki diğer 97 yabancı sermayeli şirkettin toplamından daha yüksek bir performans sergiledi.
Söz konusu 13 yabancı sermayelinin üretici fiyatlarıyla oluşturduğu brüt katma değer İSO 500’de yüzde 11,8 pay alırken; burada da diğer 97 yabancı sermayeli kuruluşun payının hemen hemen yarısına yakın bir performans sergilendiği görülüyor.
13 yabancı sermayeli şirket ihracatta ise diğer 97 yabancı sermayelinin toplam ihracatının iki katına ulaştı.
